De campagne Start to Sing is er voor iedereen. In 2026 rolden we een extra muzikale loper uit voor mensen met dementie en hun zorgverleners. Eerder kon deze groep ook deelnemen aan ZINGMAMEE, een samenzang georganiseerd door Koor&Stem. Een van de aanwezigen was Kris Van Eester, ergotherapeute bij Residentie Herenhof in Lier. Ze blikt voor ons terug op deze mooie herinnering.

Kris begeleidt de bewoners van het WZC

ZINGMAMEE

Kris: 'We kregen een uitnodiging van Koor&Stem voor ZINGMAMEE in het Zuiderpershuis in Antwerpen. Dat was geen moeilijke beslissing, we waren meteen enthousiast. We werken in Herenhof heel vaak met muziek, niet alleen bij mensen met dementie trouwens. We weten welke waarde muziek heeft. Maar dit was anders. Het was een uitstap, buiten de vertrouwde omgeving van het woonzorgcentrum. Samen met andere mensen zingen, onderweg zijn, samen taart eten... Dat maakte het echt bijzonder.'

Wat viel jou het meest op tijdens die dag?

Kris: 'Vooral hoe onze bewoners ervan genoten. We hadden ook mensen mee van onze gesloten afdeling. Dat zijn bewoners die zich niet meer goed kunnen oriënteren in tijd en ruimte. Wat mij echt verbaasde, was dat zij de dag nadien nog konden vertellen waar ze geweest waren. Dat gebeurt niet zo vaak. Hun familie bevestigde achteraf ook dat ze erover spraken. Zo'n muzikale ervaring blijft blijkbaar veel langer hangen dan je zou verwachten.'

Dat is inderdaad bijzonder. Waaraan schrijf je dat toe?

Kris: 'Ik denk dat het totaalplaatje belangrijk was. Niet alleen het zingen, maar ook de busrit, het samenzijn, de andere mensen ontmoeten... Het werd een gedeelde herinnering. Tijdens ZINGMAMEE zat er bovendien veel afwisseling in het programma. Er waren liedjes die iedereen kende, maar ook eenvoudige instrumenten zoals belletjes waarmee de deelnemers konden meespelen. Een begeleider gaf met de belletjes het ritme aan en iedereen deed het na. Dat maakte het heel toegankelijk. Iedereen kon op zijn eigen manier deelnemen.'

Jij bent ergotherapeut en verantwoordelijk voor het woon-leefteam. Welke rol speelt muziek in jullie dagelijkse werking?

Kris: 'Een heel grote rol. Ons uitgangspunt is dat bewoners zo lang mogelijk blijven doen wat ze nog kunnen. Muziek helpt daar enorm bij. We organiseren muziekquizzen waarbij bewoners liedjes uit hun jeugd herkennen. Vaak begint dat met één liedje dat iemand herkent. Daarna volgen vanzelf de volgende nummers. Ik heb dankzij onze bewoners zelf al heel wat liedjes leren kennen waar ik vroeger nog nooit van had gehoord. (lacht) Daarnaast komt er regelmatig een pianist langs voor een meezingmoment. We hebben onze eigen piano in het Grand Café. Dan komen we samen voor een meezingnamiddag.'

Live muziek in huis, dat is fantastisch. Wat gebeurt er in de groep wanneer de pianist begint te spelen?

Kris: 'Dan zie je mensen veranderen. Sommige bewoners beginnen spontaan mee te zingen. Anderen nemen een tamboerijn of een rammelaar vast. Sommigen zwaaien met een servet alsof ze op een feest zitten. En soms dansen we zelfs een walsje met bewoners die in een rolstoel zitten. De piano wordt trouwens ook door onze eigen bewoners bespeeld. Ze hebben dat ooit geleerd en het zit er nog in. Muziek blijft in het geheugen zitten, dat is echt machtig.'

Gebruiken jullie in de werking ook muziek buiten die afgebakende momenten?

Kris: 'Absoluut. Muziek helpt ook tijdens de dagelijkse zorg. Bijvoorbeeld tijdens de ochtendzorg, wanneer bewoners moeten opstaan, zich wassen en klaarmaken voor het ontbijt. Dat zijn vaak moeilijke momenten. Wanneer je dan muziek opzet, verandert de sfeer volledig. Mensen worden rustiger. Moeilijk gedrag vermindert soms vanzelf. Je leidt de aandacht af en creëert opnieuw een gevoel van veiligheid. (denkt na) Je moet je voorstellen dat sommige mensen beseffen dat ze dementie hebben en anderen helemaal niet. Mensen die het niet van zichzelf weten, voelen voortdurend dat er iets niet klopt. Elke dag opnieuw moeten ze hun wereld proberen te begrijpen. Muziek kan die onrust even doorbreken. De weerstand valt weg. Het sensorische mogen we echt niet onderschatten. Muziek, dans, beweging... dat zijn allemaal prikkels die blijven binnenkomen, ook wanneer woorden moeilijker worden.'

ZINGMAMEE in Antwerpen

Voor ZINGMAMEE moesten jullie vanuit Lier naar Antwerpen komen. Jullie trekken dus bewust met de bewoners ook naar buiten.

Kris: 'Dat vinden we heel belangrijk. Onze visie is dat dit hun thuis is. Wij komen als zorgverlener binnen in hún leefwereld. Daarom willen we ook de verbinding met de buitenwereld behouden. We gaan bijvoorbeeld met een liftbus naar zee of maken uitstappen naar Scherpenheuvel. Ik herinner me een bewoner die thuis heel apathisch was geworden. Tijdens een uitstap naar Scherpenheuvel zat hij plots op een terras en bestelde helemaal zelfstandig een koffie en pannenkoeken. Dat was prachtig om te zien. Je merkt dan opnieuw wat mensen nog wél kunnen.'

Heeft ZINGMAMEE ook iets betekend voor jullie als zorgteam?

Kris: 'Voor mij persoonlijk was het heel waardevol om collega's uit andere woonzorgcentra te ontmoeten. Je leert ontzettend veel van elkaar door kennis of ervaring te delen. Je hoeft niet telkens zelf opnieuw het warm water uit te vinden. Ook voor onze bewoners was het een meerwaarde. Ze ontmoetten niet alleen bewoners uit andere huizen. Zelfs binnen ons eigen woonzorgcentrum leerden bewoners van andere afdelingen elkaar beter kennen. Sommigen spreken nu af in ons Grand Café omdat ze elkaar tijdens ZINGMAMEE hebben leren kennen.'

Is er één moment van die dag dat je altijd zal bijblijven?

Kris: 'Op het einde van de dag aten we samen met onze bewoners nog avondeten. Eén van hen keek me aan en zei: "Gij ziet ons écht graag hé." Dat raakte me enorm. Ik doe mijn werk met heel mijn hart. We moeten de mensen met dementie blijven zien als mensen. Ze leven mét dementie, ze zijn niet hun dementie. We blijven als team altijd de persoon zien. Daar staan we voor. Dat iemand dat opmerkt en zo uitspreekt, was voor mij de mooiste afsluiter van de dag.'